Orzeczenie MTS zbiegło się z 35 rocznicą wprowadzenia Ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych z 23. maja 1991 - najbardziej restrykcyjnej ustawy regulującej strajki w całej Unii Europejskiej, wywodzącej się z okresu stanu wojennego w PRL.

MTS wydał 21 maja 2026 roku opinię doradczą, uznającą że strajk jako odmowa pracy jest chroniony konwencją 87 Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącą wolności związkowej i ochrony praw związkowych. Polskie państwo ratyfikowało tą konwencję w 1957 roku. Opinia MTS oznacza, że narzędzie strajku jest jedną z wolności związkowych, a jego regulacja podlega wyłącznie wewnętrznym statutom i regulaminom związku zawodowego.

Zgodnie z artykułem 3.1 Konwencji w rozdziale Wolności związkowe:
“Organizacje pracowników i pracodawców mają prawo opracowywania swych statutów i regulaminów wewnętrznych, swobodnego wybierania swych przedstawicieli, powoływania swego zarządu, działalności oraz układania swego programu działania”.

W swoim wyroku z 21 maja 2026, MTS uznał, że strajk jest jedną z form działalności chronionej tym przepisem. Rola państwa powinna sprowadzać się do prawnych gwarancji bezpieczeństwa pracowników do korzystania z wolności związkowych. Zgodnie zaś z art. 3.2: 

“Władze publiczne powinny powstrzymać się od wszelkiej interwencji, która by ograniczała to prawo lub przeszkadzała w jego wykonywaniu zgodnie z prawem”. 

Opinia MTS kończy wieloletni kryzys instytucjonalny wokół gwarancji prawa do strajku w Międzynarodowej Organizacji Pracy. Po upadku bloku komunistycznego w 1989 roku przedstawiciele pracodawców w tak zwanym Komitecie ds. Standardów MOP zaczęli podważać opinię, że konwencję 87 dotyczącą wolności związkowych należy interpretować jako gwarantującą prawo do strajku. Jeszcze w 1984 roku komisja śledcza MOP potępiła stan wojenny w Polsce i wprowadzony zakaz strajków w oparciu właśnie o tą samą konwencję, którą zaczęto podważać po 1989.

Przez kolejne lata międzynarodowi przedstawiciele pracodawców odmawiali badania zgłaszanych do MOP przypadków naruszania prawa do strajku w świetle konwencji dotyczącej wolności związkowych. Próbie paraliżu decyzyjności MOP w tym zakresie towarzyszyły drastyczne przemiany gospodarcze we wschodniej Europie w ramach lokalnych wersji Strukturalnych Programów Dostosowania (SAP, Structural Adjustment Programs). Wdrażanie masowej prywatyzacji i deregulacji spotykało się z masowymi protestami pracowników i falami strajków.

Konflikt wokół gwarancji bezpieczeństwa dla strajkujących w ramach Międzynarodowej Organizacji Pracy ostatecznie trafił do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości na wniosek samego MOP. Dzisiejsza opinia doradcza Trybunału kończy wieloletni spór na korzyść pracowników i związków zawodowych. 

Co to oznacza dla Polski? Orzeczenie MTS zbiegło się z 35 rocznicą wprowadzenia Ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych. Ta ustawa drakońsko ingeruje w organizację strajku w Polsce. Wprowadzono ją w okresie tak zwanej szokowej terapii Balcerowicza w 1991. Powielała założenia ustawy wprowadzonej w chwili innego szoku - stanu wojennego który zdusił demokratyzację stosunków społecznych po zwycięskim strajku powszechnym w sierpniu 1980. Cel obu ustaw - dekretu Rady Państwa z 1982 i ustawy rządu z kręgów “Solidarności” w 1991 - był podobny: powstrzymać wpływ robotników na państwo w okresie gwałtownych przemian.

Ustawa z 23 maja 1991 roku obowiązuje w Polsce do dziś. Jest to jedno z głównych narzędzi utrzymania pozycji Polski jako zaplecza taniej siły roboczej dla Unii Europejskiej. Zakazuje wysuwania żądań politycznych do władz, zabrania organizacji strajku powszechnego, zabiera narzędzie strajku wielu grupom zawodowym, a przed jego podjęciem wymusza podejmowanie szeregu formalnych kroków, często niemożliwych do spełnienia.

Związki zawodowe wystosowały w tej sprawie List Otwarty do Premiera RP Donalda Tuska z okazji święta 1 maja 2026. Domagają się w nim wyjęcia strajku z drakońskiej Ustawy o sporach zbiorowych i zniesienia wymogu referendum z frekwencją 50 procent wśród ogółu pracujących. Przytaczamy fragment Listu:

“Zasady prowadzenia sporów zapisane w ustawie [o rozwiązywaniu sporów zbiorowych] nie przystają do realiów działalności związkowej we współczesnej gospodarce. Narzuca ona na związki zawodowe restrykcje nieznane w Europie. Wymóg osiągnięcia frekwencji 50 procent w referendum strajkowym wśród ogółu załogi oznacza w praktyce zakaz strajku dla pracowników zatrudnionych w zakładach jednej firmy rozsianych po całym kraju. Ustawa warunkuje też prawo do podjęcia strajku przejściem mozolnej procedury rokowań, mediacji i referendum. Odebranie prawa do bezterminowej odmowy pracy przed lub w trakcie negocjacji nadaje tym negocjacjom funkcję przeciągania sporu i zniechęcania lub zastraszania załogi w nadziei, że ta porzuci swoje postulaty.

Międzynarodowe korporacje wykorzystują także ogromne różnice w regulacjach prawa do podjęcia strajku w Polsce i sąsiednich krajach UE aby narzucać nam gorsze warunki pracy i podważać pozycję negocjacyjną związków zawodowych na zachodzie. Przy pomocy obecnej ustawy, państwo polskie uprawia dumping socjalny w Europie”.

Dziś w 35 rocznicę wprowadzenia drakońskiej Ustawy de facto zakazującej zbiorowej odmowy pracy milionom pracowników w Polsce, głos niezależnych związków zawodowych w Polsce poparł Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości. Domagamy się od władz niezwłocznych działań: wyjąć strajk z Ustawy z 23 maja 1991, znieść przymus referendum! Dziś polskie przepisy nie są dostosowane do konwencji które ratyfikowało nasze państwo. Ustawa o rozwiązywaniu sporów zbiorowych nie realizuje prawa wynikającego z przepisów MOP. Związki zawodowe walczące z państwowymi restrykcjami na strajk powinny i mogą obecnie korzystać z gwarancji bezpieczeństwa przy organizacji strajku w oparciu o własne wewnętrzne regulaminy zgodnie z konwencją 87. Państwo nie powinno nam w tym przeszkadzać.


Bartosz Kurzyca,
komisja krajowa OZZ IP